قازاقستان رەسپۋبيكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا 2026 جىلعى قاڭتار-ناۋرىز ايلارىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋ بارىسى قارالدى.

وندا قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ، ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ، ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆ، ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامرين، ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرۇلان جاماۋباەۆ، سونداي-اق اتىراۋ جانە اقمولا وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى بايانداما جاسادى. ءوز كەزەگىندە قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ 2026 جىلدىڭ I توقسانىنداعى مەملەكەتتىك قارجى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار قورىتىندىسى تۋرالى ايتىپ بەردى.

«ەسەپتى كەزەڭدە، مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ورنىقتىلىعى، بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى، دەر كەزىندە قارجىلاندىرۋ، وڭىرلەردى قولداۋ، سونداي-اق كىرىستەر مەن شىعىستاردى تسيفرلىق، باسقارىلاتىن مودەلگە كوشۋ قامتاماسىز ەتىلدى. شيكىزات پەن ۆاليۋتا نارىعىنىڭ سىرتقى قۇبىلۋىنا قاراماستان، بيۋدجەتتىڭ جالپى نەگىزگى پارامەترلەرى ورىندالدى. بيۋدجەت كىرىستەرى بويىنشا، ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 6,4 ترلن تەڭگەنى نەمەسە جوسپارعا قاتىستى 104,3%-دى قۇرادى. وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا، تۇسىمدەر 931 ملرد تەڭگەگە نەمەسە شامامەن 17%-عا ءوستى.

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى 4,2 ترلن تەڭگەگە جەتىپ، 102%-عا ورىندالدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت جوسپاردان 193 ملرد تەڭگەگە اسىرا تولىپ، 2,3 ترلن تەڭگە كولەمىندە ءتۇسىم الىپ كەلدى. 2025 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ءوسۋى 20%-دى نەمەسە 1 ترلن. تەڭگەدەن اسا ءتۇسىم قامتاماسىز ەتىلدى.

يمپورتتالاتىن تاۋارلارعا سالىناتىن قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا تۇسىمدەر، 165 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايدى. ونىڭ ىشىندە، الدىن الا بەرىلەتىن دەرەكتەرگە سايكەس، قوسىلعان قۇن سالىعى مولشەرلەمەسىنىڭ ۇلعايۋى ەسەبىنەن، ءوسىم شامامەن 80 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى»، — دەدى ول.

مينيستر سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەرىنە دە توقتالدى. ايتۋىنشا، ەسەپتى كەزەڭدە بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنە سىرتقى ماكروەكونوميكالىق فاكتورلار ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن، ونىڭ ىشىندە، الەمدىك مۇناي نارىعىنىڭ قۇبىلمالى بولۋى. ءبىرىنشى توقسانداعى مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە $80,6 دەڭگەيىندە قالىپتاستى.

بۇل رەتتە، قولدانىستاعى بيۋدجەت ارحيتەكتۋراسىندا مۇناي باعامىنىڭ ءوسىمى تىكەلەي ۇلتتىق قوردىڭ تۇسىمىنە اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك7 Cەبەبى زاڭناماعا سايكەس، مۇناي تۇسىمدەرىنىڭ نەگىزگى بولىگى ۇلتتىق قورعا جىبەرىلەدى.

ال، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ءۇشىن وڭ اسەر ەتكەنى، بۇل – مۇنايعا سالىناتىن ەكسپورتتىق كەدەن باجى سالىعى، ول قوسىمشا 40,5 ملرد. تەڭگەمەن قامتاماسىز ەتتى.

سونىمەن قاتار، تەڭگە باعامىنىڭ ورنىقتىلىعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنە تەجەۋشى فاكتور رەتىندە اسەر ەتتى. ەسەپتى توقسانداعى ءبىر دوللاردىڭ ورتاشا باعامى، بولجامدى 540 تەڭگەدەن 497,7 تەڭگە دەڭگەيىندە ورىن الۋى، تۇسىمدەردىڭ شامامەن 146 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ازايۋىنا الىپ كەلدى.

«وسىلايشا، سىرتقى باعا كونيۋكتۋراسى، ونىڭ ىشىندە ۆاليۋتا باعامىنىڭ ايىرماشىلىعى، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ءۇشىن تەرىس اسەر ەتتى. بۇعان قاراماستان، سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ ەسەبىنەن، 137,6 ملرد تەڭگەگە قوسىمشا ءتۇسىم قامتاماسىز ەتىلدى.

مينيسترلىك بيزنەستى قولداۋدىڭ باسىم باقىلاۋ مودەلىنەن، سەرۆيستىك مودەلىنە كوشۋدى جالعاستىرۋدا. جىل باسىنان بەرى، كاسىبي قاۋىمداستىقپەن بىرلەسە وتىرىپ، سالىق تولەۋشىلەردە تۋىنداعان ماسەلەلەرگە قاتىستى اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. 47 مىڭنان استام سالىق تولەۋشى «حالىق بۋحگالتەرى» اكتسياسى اياسىندا قامتىلدى. سونىمەن قاتار، «جاڭادان باستا» باستاماسى ىسكە اسىرىلۋدا، ونىڭ شەڭبەرىندە بيزنەس، قازىردىڭ وزىندە 11 ملرد. تەڭگەگە نەگىزگى بەرەشەگىن وتەدى. بۇل رەتتە، 17 مىڭ شاعىن جانە ميكروبيزنەس سۋبەكتىلەرى ءۇشىن، 7,7 ملرد. تەڭگەگە ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلدار ەسەپتەن شىعارىلدى. Cالىق رەفورماسى بۇرىن تىركەۋ ەسەبىندە تۇرماعان، ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان 348 مىڭعا جۋىق ازاماتتىڭ تىركەلۋىن قامتاماسىز ەتتى. جالپى جۇمىسپەن قامتىعانداردى قوسا العاندا، بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى، جىل باسىنان بەرى 200 مىڭعا ارتىپ، 2,7 ملن-عا جەتتى. بۇل ەكونوميكالىق بازانىڭ ساپالى جوعارىلاۋىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى»، — دەدى ءمادي تاكيەۆ.

بيۋدجەت شىعىستارىنا كەلەر بولساق، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 94,3%-عا، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 95%-عا، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىستارى – 96%-عا ورىندالدى. نەگىزگى باسىمدىقتار ساقتالا وتىرىپ، بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى تولىق كولەمدە كەلەسى سالالارعا باعىتتالدى:

– مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرگە – 1,8 ترلن. تەڭگە;

– وڭىرلەرگە باعىتتالعان ترانسفەرت – 1,3 ترلن. تەڭگەنى قۇرادى.

نەگىزگى باسىمدىلىق، ول – قاراجاتتى قاراپايىم يگەرۋ پروتسەسسىنەن ناقتى ناتيجەلەردى قارجىلاندىرۋ پروتسەسسىنە كوشۋ بولىپ تابىلادى.

«سونىمەن قاتار، بيۋدجەتتىڭ اعىمداعى پارامەترلەرىن جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار، مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن جۇيەلى شەشىمدەردى قابىلداۋ دا جالعاسۋدا. بىرىنشىدەن، 9 وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ كەدەندىك تولەمدەردىڭ وسۋىنە تىكەلەي اسەر ەتتى. وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ول 922 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ، 65 ملرد. تەڭگەگە ءوستى. سونداي-اق، سالىستىرمالى تۇردە وتكىزۋ قابىلەتى شامامەن 400 مىڭ اۆتوكولىك قۇرالىنا جەتىپ، 18%-عا ءوستى. جاڭارتىلعان "قاپلانبەك", "ب. قونىسپاەۆ" وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە جەكە تۇلعالاردىڭ سانى 53%-عا ءوسىپ، 2,4 ملن-عا جەتتى. ەكىنشىدەن، الەۋمەتتىك سالاداعى بيۋدجەت شىعىستارىن باقىلاۋدى تسيفرلاندىرۋ اياسىندا، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قازىناشىلىق جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالانعان Qalqan بىرىڭعاي قارجىلاندىرۋ پورتالى ىسكە قوسىلدى. بۇگىنگى تاڭدا، بۇل جۇيەگە 1,6 مىڭنان استام مەديتسينالىق ۇيىم قوسىلعان. بۇل مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى شىعىستاردىڭ ورىندالۋىنىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل سالاداعى ء("مامس 2.0") رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدان كۇتىلەتىن ەكونوميكالىق تيىمدىلىك 255,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى»، — دەدى ول.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 3 895 مەكتەپ تسيفرلاندىرىلعان.

– 4 400 بالاباقشا،

– 1 337 قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى،

– 96 جوعارى وقۋ ورنى،

– ستيپەنديالار بويىنشا 230 مىڭنان استام ستۋدەنت قارجىلاندىرىلعان.

ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بىرىڭعاي Data Hub قۇرىلماق. ول قارجىلاندىرۋ مەن شەشىم قابىلداۋدى سەنىمدى دەرەكتەر نەگىزىندە جۇزەگە اسىرۋعا جانە بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

#بيۋدجەت #ەكونوميكا #قر قارجى مينيسترلىگى #ۇكىمەت وتىرىسى