Qazaqstan Respubikasynyŋ Premer-ministrı Oljas Bektenovtıŋ töraǧalyǧymen ötken Ükımet otyrysynda 2026 jylǧy qaŋtar-nauryz ailaryndaǧy äleumettık-ekonomikalyq damu qorytyndysy men respublikalyq biudjettıŋ atqarylu barysy qaraldy.
Onda qarjy ministrı Mädi Takiev, energetika ministrı Erlan Aqkenjenov, önerkäsıp jäne qūrylys ministrı Ersaiyn Naǧaspaev, ūlttyq ekonomika vise-ministrı Azamat Ämrin, Ūlttyq bank töraǧasynyŋ bırınşı orynbasary Erūlan Jamaubaev, sondai-aq Atyrau jäne Aqmola oblystarynyŋ äkımderı baiandama jasady. Öz kezegınde qarjy ministrı Mädi Takiev 2026 jyldyŋ I toqsanyndaǧy memlekettık qarjy boiynşa atqarylyp jatqan jūmystar qorytyndysy turaly aityp berdı.
«Eseptı kezeŋde, memlekettık qarjynyŋ ornyqtylyǧy, barlyq äleumettık mındettemelerdı, der kezınde qarjylandyru, öŋırlerdı qoldau, sondai-aq kırıster men şyǧystardy sifrlyq, basqarylatyn modelge köşu qamtamasyz etıldı. Şikızat pen valiuta naryǧynyŋ syrtqy qūbyluyna qaramastan, biudjettıŋ jalpy negızgı parametrlerı oryndaldy. Biudjet kırısterı boiynşa, transfertterdı eseptemegende, memlekettık biudjettıŋ kırısterı 6,4 trln teŋgenı nemese josparǧa qatysty 104,3%-dy qūrady. Ötken jyldyŋ osy kezeŋımen salystyrǧanda, tüsımder 931 mlrd teŋgege nemese şamamen 17%-ǧa östı.
Respublikalyq biudjet kırısterı 4,2 trln teŋgege jetıp, 102%-ǧa oryndaldy. Jergılıktı biudjet jospardan 193 mlrd teŋgege asyra tolyp, 2,3 trln teŋge kölemınde tüsım alyp keldı. 2025 jyldyŋ bırınşı toqsanymen salystyrǧanda salyq tüsımderınıŋ ösuı 20%-dy nemese 1 trln. teŋgeden asa tüsım qamtamasyz etıldı.
İmporttalatyn tauarlarǧa salynatyn qosylǧan qūn salyǧy boiynşa tüsımder, 165 mlrd. teŋgege ūlǧaidy. Onyŋ ışınde, aldyn ala berıletın derekterge säikes, qosylǧan qūn salyǧy mölşerlemesınıŋ ūlǧaiuy esebınen, ösım şamamen 80 mlrd teŋgenı qūraidy», — dedı ol.
Ministr syrtqy faktorlardyŋ äserıne de toqtaldy. Aituynşa, eseptı kezeŋde biudjettıŋ kırıs bölıgıne syrtqy makroekonomikalyq faktorlar aitarlyqtai äser etken, onyŋ ışınde, älemdık mūnai naryǧynyŋ qūbylmaly boluy. Bırınşı toqsandaǧy mūnaidyŋ ortaşa baǧasy barrelıne $80,6 deŋgeiınde qalyptasty.
Būl rette, qoldanystaǧy biudjet arhitekturasynda mūnai baǧamynyŋ ösımı tıkelei Ūlttyq qordyŋ tüsımıne äser etetının atap ötu kerek7 Cebebı zaŋnamaǧa säikes, mūnai tüsımderınıŋ negızgı bölıgı Ūlttyq qorǧa jıberıledı.
Al, respublikalyq biudjet üşın oŋ äser etkenı, būl – mūnaiǧa salynatyn eksporttyq keden bajy salyǧy, ol qosymşa 40,5 mlrd. teŋgemen qamtamasyz ettı.
Sonymen qatar, teŋge baǧamynyŋ ornyqtylyǧy respublikalyq biudjet kırısterıne tejeuşı faktor retınde äser ettı. Eseptı toqsandaǧy bır dollardyŋ ortaşa baǧamy, boljamdy 540 teŋgeden 497,7 teŋge deŋgeiınde oryn aluy, tüsımderdıŋ şamamen 146 mlrd. teŋgege deiın azaiuyna alyp keldı.
«Osylaişa, syrtqy baǧa koniukturasy, onyŋ ışınde valiuta baǧamynyŋ aiyrmaşylyǧy, respublikalyq biudjet üşın terıs äser ettı. Būǧan qaramastan, salyqtyq jäne kedendık äkımşılendırudı jetıldıru esebınen, 137,6 mlrd teŋgege qosymşa tüsım qamtamasyz etıldı.
Ministrlık biznestı qoldaudyŋ basym baqylau modelınen, servistık modelıne köşudı jalǧastyruda. Jyl basynan berı, käsıbi qauymdastyqpen bırlese otyryp, salyq töleuşılerde tuyndaǧan mäselelerge qatysty auqymdy jūmystar atqaryldy. 47 myŋnan astam salyq töleuşı «Halyq buhgalterı» aksiiasy aiasynda qamtyldy. Sonymen qatar, «Jaŋadan basta» bastamasy ıske asyryluda, onyŋ şeŋberınde biznes, qazırdıŋ özınde 11 mlrd. teŋgege negızgı bereşegın ötedı. Būl rette, 17 myŋ şaǧyn jäne mikrobiznes subektılerı üşın, 7,7 mlrd. teŋgege aiyppūldar men ösımpūldar esepten şyǧaryldy. Calyq reformasy būryn tırkeu esebınde tūrmaǧan, özın-özı jūmyspen qamtyǧan 348 myŋǧa juyq azamattyŋ tırkeluın qamtamasyz ettı. Jalpy jūmyspen qamtyǧandardy qosa alǧanda, biznes subektılerınıŋ sany, jyl basynan berı 200 myŋǧa artyp, 2,7 mln-ǧa jettı. Būl ekonomikalyq bazanyŋ sapaly joǧarylauynyŋ maŋyzdy körsetkışı», — dedı Mädi Takiev.
Biudjet şyǧystaryna keler bolsaq, Memlekettık biudjettıŋ şyǧystary 94,3%-ǧa, respublikalyq biudjet şyǧystary 95%-ǧa, jergılıktı biudjetterdıŋ şyǧystary – 96%-ǧa oryndaldy. Negızgı basymdyqtar saqtala otyryp, biudjettıŋ şyǧystary tolyq kölemde kelesı salalarǧa baǧyttaldy:
– memlekettıŋ äleumettık mındettemelerge – 1,8 trln. teŋge;
– öŋırlerge baǧyttalǧan transfert – 1,3 trln. teŋgenı qūrady.
Negızgı basymdylyq, ol – qarajatty qarapaiym igeru prosessınen naqty nätijelerdı qarjylandyru prosessıne köşu bolyp tabylady.
«Sonymen qatar, biudjettıŋ aǧymdaǧy parametrlerın jüzege asyrumen qatar, memlekettık qarjynyŋ ūzaq merzımdı tiımdılıgın arttyratyn jüielı şeşımderdı qabyldau da jalǧasuda. Bırınşıden, 9 ötkızu punktın jaŋǧyrtu kedendık tölemderdıŋ ösuıne tıkelei äser ettı. Ötken jyldyŋ osy kezeŋımen salystyrǧanda ol 922 mlrd. teŋgege jetıp, 65 mlrd. teŋgege östı. Sondai-aq, salystyrmaly türde ötkızu qabıletı şamamen 400 myŋ avtokölık qūralyna jetıp, 18%-ǧa östı. Jaŋartylǧan "Qaplanbek", "B. Qonyspaev" ötkızu punktterınde jeke tūlǧalardyŋ sany 53%-ǧa ösıp, 2,4 mln-ǧa jettı. Ekınşıden, äleumettık saladaǧy biudjet şyǧystaryn baqylaudy sifrlandyru aiasynda, Densaulyq saqtau salasynda Qazynaşylyq jüiesımen integrasiialanǧan Qalqan bıryŋǧai qarjylandyru portaly ıske qosyldy. Bügıngı taŋda, būl jüiege 1,6 myŋnan astam medisinalyq ūiym qosylǧan. Būl mındettı äleumettık medisinalyq saqtandyru jüiesındegı şyǧystardyŋ oryndaluynyŋ jaŋa deŋgeiın qamtamasyz etedı. Būl saladaǧy ("MÄMS 2.0") reformany jüzege asyrudan kütıletın ekonomikalyq tiımdılık 255,2 mlrd teŋgenı qūraityn bolady», — dedı ol.
Ministrdıŋ aituynşa, bılım beru salasynda 3 895 mektep sifrlandyrylǧan.
– 4 400 balabaqşa,
– 1 337 qosymşa bılım beru ūiymy,
– 96 joǧary oqu orny,
– stipendiialar boiynşa 230 myŋnan astam student qarjylandyrylǧan.
Bılım beru salasynda bırıŋǧai Data Hub qūrylmaq. Ol qarjylandyru men şeşım qabyldaudy senımdı derekter negızınde jüzege asyruǧa jäne biudjet qarajatyn paidalanu tiımdılıgın baǧalauǧa mümkındık beredı.
#Biudjet #Ekonomika #QR Qarjy ministrlıgı #Ükımet otyrysy
