سوعان قاراماستان كوپتەگەن اتا-انالار بالاسىنىڭ دامۋىنداعى ەرەكشەلىكتەردى ۋاقىتىندا بايقاماي جاتادى نەمەسە «ءوزى سويلەپ كەتەدى»، «ۇل بالالار كەشىرەك داميدى» دەگەن كەڭەستەرگە سەنىپ، مامانعا جۇگىنۋدى كەيىنگە قالدىرادى.
الايدا اۋتيزم جاعدايىندا ۋاقىت – ەڭ ماڭىزدى رەسۋرستاردىڭ ءبىرى.
اۋتيزم سپەكترىنىڭ بۇزىلىسى – بۇل بالانىڭ قارىم-قاتىناس جاساۋىنا، الەۋمەتتىك داعدىلارىنا جانە مىنەز-قۇلقىنا اسەر ەتەتىن نەيرودامۋ ەرەكشەلىگى. ول تاربيەدەن، اتا-انانىڭ ارەكەتىنەن نەمەسە الەۋمەتتىك جاعدايدان تۋىندامايدى. سوندىقتان ەڭ باستىسى – دياگنوزدان قورقۋ ەمەس، بالانىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەرتەرەك ءتۇسىنۋ.
ەرتە انىقتاۋدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – بالاعا قاجەتتى قولداۋدى ۋاقىتىندا كورسەتۋ مۇمكىندىگى. عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي، ەرتە جاستا باستالعان تۇزەتۋ جانە دامىتۋ باعدارلامالارى بالانىڭ قارىم-قاتىناس جاساۋ، سويلەۋ، ءوز بەتىنشە ارەكەت ەتۋ جانە الەۋمەتتىك ورتاعا بەيىمدەلۋ داعدىلارىنىڭ قالىپتاسۋىنا وڭ اسەر ەتەدى.
كوپتەگەن اتا-انالار اۋتيزم بەلگىلەرىن ەكى-ءۇش جاس شاماسىندا بايقاي باستايدى. مىسالى، بالا ءوز ەسىمىنە جاۋاپ بەرمەۋى، كوزگە سيرەك قاراۋى، سويلەۋىنىڭ كەش شىعۋى نەمەسە باسقا بالالارمەن ويناۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتپاۋى مۇمكىن. مۇنداي بەلگىلەر مىندەتتى تۇردە ءاۋتيزمدى بىلدىرمەيدى، بىراق ماماننىڭ باعالاۋىن قاجەت ەتەدى.
وكىنىشكە قاراي، كەيبىر وتباسىلار بىرنەشە جىل بويى ناقتى جاۋاپ ىزدەپ جۇرەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە بالاعا قاجەت قولداۋ كورسەتىلمەي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان كۇمان تۋىنداعان جاعدايدا ماماندارعا ەرتەرەك جۇگىنۋ ماڭىزدى.
ەرتە انىقتاۋ تەك بالانىڭ دامۋىنا عانا ەمەس، وتباسىنىڭ وزىنە دە كومەكتەسەدى. اتا-انالار بالاسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن جاقسىراق تۇسىنەدى، ءتيىمدى ادىستەردى مەڭگەرەدى جانە بولاشاققا قاتىستى ناقتى جوسپار قۇرا الادى. بەلگىسىزدىك پەن الاڭداۋشىلىقتىڭ ورنىنا تۇسىنىستىك پەن ارەكەت كەلەدى.
بۇگىندە قازاقستاندا ءاۋتيزمى بار بالالارعا ارنالعان قىزمەتتەر مەن قولداۋ باعدارلامالارى دامىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە «اسىل ميراس» اۋتيزم ورتالىقتارى مىڭداعان وتباسىعا كومەك كورسەتىپ، بالالاردىڭ الەۋەتىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇل تاجىريبە تاعى ءبىر ماڭىزدى شىندىقتى دالەلدەيدى: دۇرىس جانە ۋاقىتىلى قولداۋ كورسەتىلگەن جاعدايدا ءار بالا ءوز مۇمكىندىگىن دامىتۋعا قابىلەتتى.
ءاۋتيزمدى ەرتە انىقتاۋ – دياگنوز قويۋ ءۇشىن ەمەس، مۇمكىندىكتەردىڭ ەسىگىن ەرتەرەك اشۋ ءۇشىن قاجەت. بالانىڭ دامۋىنداعى ءاربىر اي، ءاربىر جىل ماڭىزدى. سوندىقتان اتا-انالارعا ەڭ باستى كەڭەس – كۇمان بولسا، كۇتپەڭىز. ماماندارعا جۇگىنىڭىز. سەبەبى ەرتە كورسەتىلگەن قولداۋ بالانىڭ بولاشاعىنا جاسالعان ەڭ ماڭىزدى ينۆەستيتسيالاردىڭ ءبىرى.
بولات وتەمۇراتوۆ قورى
رەسۋرستىق ورتالىقتىڭ ترەنەر - وقىتۋشىسى جاننا ۋمبەتوۆا
