Soǧan qaramastan köptegen ata-analar balasynyŋ damuyndaǧy erekşelıkterdı uaqytynda baiqamai jatady nemese «özı söilep ketedı», «ūl balalar keşırek damidy» degen keŋesterge senıp, mamanǧa jügınudı keiınge qaldyrady.
Alaida autizm jaǧdaiynda uaqyt – eŋ maŋyzdy resurstardyŋ bırı.
Autizm spektrınıŋ būzylysy – būl balanyŋ qarym-qatynas jasauyna, äleumettık daǧdylaryna jäne mınez-qūlqyna äser etetın neirodamu erekşelıgı. Ol tärbieden, ata-ananyŋ äreketınen nemese äleumettık jaǧdaidan tuyndamaidy. Sondyqtan eŋ bastysy – diagnozdan qorqu emes, balanyŋ qajettılıkterın erterek tüsınu.
Erte anyqtaudyŋ basty artyqşylyǧy – balaǧa qajettı qoldaudy uaqytynda körsetu mümkındıgı. Ǧylymi zertteuler men älemdık täjıribe körsetkendei, erte jasta bastalǧan tüzetu jäne damytu baǧdarlamalary balanyŋ qarym-qatynas jasau, söileu, öz betınşe äreket etu jäne äleumettık ortaǧa beiımdelu daǧdylarynyŋ qalyptasuyna oŋ äser etedı.
Köptegen ata-analar autizm belgılerın ekı-üş jas şamasynda baiqai bastaidy. Mysaly, bala öz esımıne jauap bermeuı, közge sirek qarauy, söileuınıŋ keş şyǧuy nemese basqa balalarmen oinauǧa qyzyǧuşylyq tanytpauy mümkın. Mūndai belgıler mındettı türde autizmdı bıldırmeidı, bıraq mamannyŋ baǧalauyn qajet etedı.
Ökınışke qarai, keibır otbasylar bırneşe jyl boiy naqty jauap ızdep jüredı. Osy uaqyt ışınde balaǧa qajet qoldau körsetılmei qaluy mümkın. Sondyqtan kümän tuyndaǧan jaǧdaida mamandarǧa erterek jügınu maŋyzdy.
Erte anyqtau tek balanyŋ damuyna ǧana emes, otbasynyŋ özıne de kömektesedı. Ata-analar balasynyŋ erekşelıkterın jaqsyraq tüsınedı, tiımdı ädısterdı meŋgeredı jäne bolaşaqqa qatysty naqty jospar qūra alady. Belgısızdık pen alaŋdauşylyqtyŋ ornyna tüsınıstık pen äreket keledı.
Bügınde Qazaqstanda autizmı bar balalarǧa arnalǧan qyzmetter men qoldau baǧdarlamalary damyp keledı. Sonyŋ ışınde «Asyl Miras» autizm ortalyqtary myŋdaǧan otbasyǧa kömek körsetıp, balalardyŋ äleuetın aşuǧa mümkındık berıp otyr. Būl täjıribe taǧy bır maŋyzdy şyndyqty däleldeidı: dūrys jäne uaqytyly qoldau körsetılgen jaǧdaida är bala öz mümkındıgın damytuǧa qabılettı.
Autizmdı erte anyqtau – diagnoz qoiu üşın emes, mümkındıkterdıŋ esıgın erterek aşu üşın qajet. Balanyŋ damuyndaǧy ärbır ai, ärbır jyl maŋyzdy. Sondyqtan ata-analarǧa eŋ basty keŋes – kümän bolsa, kütpeŋız. Mamandarǧa jügınıŋız. Sebebı erte körsetılgen qoldau balanyŋ bolaşaǧyna jasalǧan eŋ maŋyzdy investisiialardyŋ bırı.
Bolat Ötemūratov Qory
Resurstyq Ortalyqtyŋ trener - oqytuşysy Janna Umbetova
