Onda memleket jäne qoǧam qairatkerı Eraly Toǧjanovtyŋ Maŋǧystau oblysyn basqarǧan kezeŋınde 36 myŋ jūmys orny aşylatyny, sonyŋ ışınde Jaŋaözende 5 myŋ adam eŋbekpen qamtylatyny turaly aitqany körsetılgen. Būl söz 2019 jylǧy 26 säuırde Jaŋaözenge jasaǧan jūmys sapary kezınde, jūmyspen qamtu komissiiasymen ötken kezdesude aitylǧan bolatyn.
Qazırgınıŋ tılımen aitsaq, bır üzındı söz alynyp, sonyŋ töŋıregınde pıkır qalyptastyruǧa tyrysqandai körınıs bar. Bıraq qazaq “sudyŋ da sūrauy bar” deidı. Är sözdıŋ salmaǧy, är ıstıŋ esebı bolady. Sondyqtan mūndai mäselege baiyppen, derekke süienıp qaraǧan jön.
Sandarǧa jügıneiık.
2019 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa Maŋǧystau oblysynda eŋbekke qabılettı halyq sany 181,2 myŋ adam boldy. Sonyŋ 172,3 myŋy jūmyspen qamtyldy. Jūmyssyzdar sany 15,3 myŋ adam bolyp, jūmyssyzdyq deŋgeiı 4,8 paiyz deŋgeiınde qalyptasty. Būl – jai statistika emes, naqty atqarylǧan jūmystyŋ ainasy.
Sol jyly oblys basşylyǧyna naqty mındet jükteldı – 30 myŋ adamdy jūmyspen qamtu. Nätije şe? Jospar söz küiınde qalmai, oryndaldy. Al Jaŋaözende jospardaǧy 5 000 myŋnan artyq adam jūmysqa ornalastyryldy.Qazaq “at aunaǧan jerde tük qalady” deidı. Demek, būl jerde qūrǧaq uäde emes, naqty nätije bar.
Bır närsenı aşyq aitu kerek: būl “erteŋ ısteimız” degen bos söz emes. Būl – naqty baǧdarlama, naqty äreket, naqty nätije. Bır söilemdı bölıp alyp, soǧan qarap tūtas kezeŋge baǧa beru – ädıl tarazy emes.
“Körmei jatyp ton pışpe” degen de osy.
Maŋǧystau – mūnaily öŋır. Bıraq zaman özgerdı. Mūnaiǧa ǧana qarap otyratyn uaqyt artta qaldy. Bügıngı mındet – halyqty tūraqty tabysqa, käsıpke, eŋbekke beiımdeu. Osy baǧytta sol kezeŋde elımızde balamasy joq «Nur Kapital» baǧdarlamasy ıske qosyldy.
Baǧdarlama aiasynda käsıp bastaimyn degen azamattarǧa 1 paiyzdyq nesie beru mümkındıgı tudy. Osy mümkındıktı mült jıbermegen 1000 nan astam adam öz käsıbın döŋgeletıp äkettı.Naryqta paiyzdyq mölşerleme qymbattap tūrǧan kezde būl – jeŋıldık emes, naqty qoldau edı. Nesie 7 jylǧa deiın berılıp, 5 jylǧa deiın subsidiialandy. Eŋ basty talap – jaŋa jūmys oryndaryn aşu.
Nätije qandai?
2018–2025 jyldar aralyǧynda 224 käsıpker ötınım berıp, sonyŋ 160 jobasy qoldau tapty. Jalpy 3,3 mlrd teŋge nesie berılıp, 1 183 jaŋa jūmys orny aşyldy.
Mūnaily audanynda 63 jobaǧa 1 321,6 mln teŋge, Jaŋaözende 47 jobaǧa 1 006,5 mln teŋge baǧyttaldy. Jalpy qarjynyŋ 34 paiyzy Jaŋaözen käsıpkerlerıne tiesılı boldy. Orta eseppen bır jobaǧa 20,6 mln teŋge bölınıp, 7–8 adam jūmyspen qamtyldy.
Baǧdarlamanyŋ tiımdılıgı de közge körınıp tūr. 2018 jyly qatysuşylardan tüsken salyq 178,4 mln teŋge bolsa, 2024 jyly būl körsetkış 576,2 mln teŋgege jettı. Jalpy 2018–2025 jyldary biudjetke 2,49 mlrd teŋge salyq tüstı. Ösım – üş eseden astam.
“Eŋbek etseŋ erınbei, toiady qarnyŋ tılenbei” degennıŋ naqty körınısı osy.
2025 jyldyŋ özınde ǧana baǧdarlama qatysuşylary 227,6 mln teŋge salyq tölep, 568 jūmys ornyn saqtap otyr. Ärbır 1 teŋge subsidiia 7,36 teŋge bolyp biudjetke qaitqan. Būl qūr esep emes, naqty ekonomikalyq qaitarym.
Äleumettık infraqūrylym da nazardan tys qalǧan joq. «Atameken» jobasy aiasynda alǧaşqy 10 aida josparlanǧan 85 ıs-şaranyŋ 39-y mesenattar esebınen jüzege asty. Sonyŋ nätijesınde 12 sport keşenı men alaŋ salyndy. 4 mektepte jylyjai ıske qosyldy. 100 oryndyq otbasylyq jataqhana paidalanuǧa berıldı. Mümkındıgı şekteulı azamattarǧa 11 päter tabystalyp, 18 tūrǧyn üi jöndeldı. Balalarǧa arnalǧan 4 oiyn alaŋy boi köterdı.
Ruhani baǧyt ta ūmyt qalǧan joq. Jaŋaözennen Beket ataǧa aparatyn jol toraby salynyp, Jaŋaözen men Jetıbai arasyndaǧy 100 şaqyrym jol el igılıgıne berıldı. Būl tek jol emes – ekonomikanyŋ küretamyry. Qosymşa tabys, jaŋa jūmys oryndary, qauıpsız qozǧalys. “Jol bar jerde – tırşılık bar” degen söz beker aitylmaǧan.
Qysqasy, būl kezeŋ – sözdıŋ emes, ıstıŋ kezeŋı boldy. Qazaq “ısıne qarap kısını tany” deidı. Baǧa beru üşın bır auyz sözge emes, tūtas atqarylǧan ıske qarau kerek.
Qorytyndy aiqyn:
Maŋǧystauda jūmyspen qamtu da, käsıpkerlıktı qoldau da qaǧaz üşın emes, halyq üşın jasaldy. Jospar boldy. Qarjy bölındı. Käsıp aşyldy. Adamdar jūmysqa tūrdy. Biudjetke salyq tüstı.
Al eŋbek jürgen jerde – bereke bar. Bereke bar jerde – erteŋge senım bar.
Sondyqtan äleumettık jelıde aqparat taratqanda är sözdıŋ salmaǧyn, är derektıŋ şynaiylyǧyn eskergen jön. “Aitylǧan söz – atylǧan oq” deidı. Onyŋ qaityp kelmeitının ūmytpau kerek.
Aqparat Maŋǧystau oblysy äkımdıgınen alyndy
