پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين توراعالىعىمەن وتكەن جەر رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا پايدالانىلماي جاتقان جانە زاڭسىز بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جونىندەگى جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرى قارالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ازات سۇلتانوۆتىڭ مالىمەتىنشە، 2026 جىلدىڭ باسىنان بەرى جالپى كولەمى 1 ملن گەكتار جەردى قامتىعان 354 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن. ناتيجەسىندە 500 مىڭ گەكتارعا جۋىق اۋماقتى قامتيتىن 261 جەر زاڭناماسىن بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى نۇسقاما بەرىلگەن.
بۇعان دەيىنگى نۇسقامالار بويىنشا 340 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىن يگەرۋ جۇمىستارى باستالدى. جالپى اۋدانى 357,5 مىڭ گەكتار جەر تەلىمدەرىن ماجبۇرلەپ قايتارۋ ماسەلەسى سوت تارتىبىمەن قارالۋدا. تۇتاستاي العاندا، مەملەكەت مەنشىگىنە 563 مىڭ گەكتاردان استام اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى قايتارىلدى.
قايتارىلعان جەرلەردى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا قايتا ەنگىزۋ، سونداي-اق حالىقتى جايىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا 2026 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن جەرلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتا ءبولۋ جوسپارى بەكىتىلگەن. 2026 جىلعى 20 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا جوسپارلانعان 13,5 ملن گەكتاردىڭ 10,8 ملن گەكتارى اينالىمعا ەنگىزىلدى. ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا جوسپار 102,3%-عا ورىندالدى.
سونىمەن قاتار بىرقاتار وڭىرلەردە بەلگىلەنگەن كورسەتكىشتەردەن ارتتا قالۋ بايقالادى. اتاپ ايتقاندا، بۇل اقتوبە، اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارى مەن ۇلىتاۋ وبلىسىنا قاتىستى.
جايىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە دە زور كوڭىل ءبولىندى. سوڭعى ەكى جىلدا ەلدەگى جايىلىم تاپشىلىعى 3,2 ملن گەكتارعا دەيىن قىسقاردى. جايىلىمداردى ۇتىمدى پايدالانۋ، تۇراقتى جەمشوپ بازاسىن قالىپتاستىرۋ جانە جەردىڭ توزۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا جايىلىمداردى باسقارۋ جوسپارلارىن وزەكتەندىرۋ جانە قايتا بەكىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان جۇيەلى شارالار قابىلداندى. ماسەلەن، سالالىق زاڭناما جاڭارتىلدى، جايىلىمداردى ۇتىمدى پايدالانۋ قاعيدالارى بەكىتىلدى، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر ارقىلى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى كەڭەيتىلدى. سوعان قاراماستان، جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار ءۇشىن جايىلىم تاپشىلىعى ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى بولىپ وتىر.
ەلدى مەكەندەردەگى جەرلەردى پايدالانۋ بويىنشا باقىلاۋ ناتيجەلەرى سىنعا الىندى. وتكەن جىلدان بەرى بار بولعانى 6,9 مىڭ گەكتار اۋماقتا 875 تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن، بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى اۋقىمىمەن سالىستىرعاندا وتە تومەن كورسەتكىش. سونىمەن قاتار تەكسەرۋلەردىڭ 94%-ىندا زاڭبۇزۋشىلىقتار انىقتالعان. اسىرەسە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا تەكسەرۋ بەلسەندىلىگى تومەن، ياعني جالپى اۋماقتىڭ نەبارى 4,8%-ى قامتىلعان.
وتىرىس بارىسىندا ۇلىتاۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ وكىلدەرىنىڭ اقپاراتتارى تىڭدالىپ، اتالعان وڭىرلەردە جۇمىس ناتيجەلەرىنىڭ تومەندىگى جانە ەلدى مەكەندەر ماڭىنداعى جايىلىم تاپشىلىعى ساقتالىپ وتىرعانى اتاپ ءوتىلدى.
«پرەزيدەنت تاپسىرماسى تولىق ورىندالۋى ءتيىس. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن اينالىمعا قايتارۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ قاجەت. جەكەلەگەن وڭىرلەردىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمدەردەن كەشىگۋىنە بولمايدى. جۇمىستى كۇشەيتىڭىزدەر»، — دەپ تاپسىردى سەرىك جۇمانعارين.
سونىمەن قاتار وتىرىستا جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى زاڭنامالىق باستامالار دا نازارعا الىنىپ، جەر ۋچاسكەلەرىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار اراسىندا سۋبارەنداعا بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن نورمالار تالقىلاندى. مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا تۇجىرىمدامالىق كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ بولۋىنا بايلانىستى بۇل ماسەلە قوسىمشا قاراۋعا جىبەرىلدى.
وتىرىس قورىتىندىسىندا اكىمدىكتەرگە 2026 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن قايتارىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن تولىق كولەمدە اينالىمعا ەنگىزۋ، جايىلىمداردى باسقارۋ جوسپارلارىن بەكىتۋدى اياقتاۋ، جايىلىم ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا قارجى قاراستىرۋ، حالىقپەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ، سونداي-اق پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى، سونىڭ ىشىندە ەلدى مەكەندەر اۋماعىندا انىقتاۋ جۇمىستارىن ىنتالاندىرۋ تاپسىرىلدى.
اتالعان شارالار جەر رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋدى ارتتىرۋعا، اگرارلىق سەكتوردىڭ تۇراقتى دامۋىنا جانە اۋىل حالقىنىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.