Tūlǧa… Keide, osy bır anyqtamany rettı, retsız paidalanyp, qūnyn tüsırıp aldyq-au dep oilaimyn. Degenmen, Tūlǧanyŋ kesek bolmysy, biık adami-parasat paiymy özgelerden erek keletının esten şyǧarmaǧan abzal. Mümkın, būl - Jaratqannyŋ asa bır şeberlıgımen kelgen qasiet şyǧar.
Marqūm Altynbek aǧamen jüzdesıp ne dastarhandas bolǧan emespın. Būl endı taǧdyrdyŋ jazǧany şyǧar.
Bızde Tūlǧa köp. Bıraq, olar belgılı-bır salanyŋ maiyn ışıp, jılıgın şaqqandar ǧana «Tūlǧa» sanatynda. (Ökınıştı!) Olardy men, käsıbıne şeber, jūmysyn tastai etıp jasaityn - «tehnarlarǧa» ūqsatamyn. Kädımgı, «şaruagerler». Mümkın olar, qyzmettık manbasy boiynşa aqparattyq-ideologiianyŋ tetıgın ūstap otyrǧan ne saiasi jüienıŋ qyr-syryn meŋgergen «köregen» şyǧar. Bıraq, olardyŋ azamat retındegı strategiialyq, ne taktikalyq amaldaryn qoǧam körıp otyrǧan joq. Äsılı, qoǧamǧa sezılmeidı.
Myqty saiasatker bar, bıraq, «bır qainauy kem» ekenı közge ūryp tūrady. Mümkın, būl - mınezdıŋ joqtyǧynan ne prinsiptıŋ älsızdıgınen şyǧar… Ol jaǧy belgısız. Qoǧamnyŋ müşesı retınde men de osy sanatqa enıp bara jatqandai sezınemın (özımdı).Marqūm Altekeŋ turaly eŋbekterdı oqyp, derektı filmderdegı sūqbattaryn qaraǧanda, saiasi qairatkerdıŋ şynşyldyǧy, tazalyǧy, sengıştıgı häm bılımpazdyǧy men kemel mınezge bai ekendıgın bırden baiqauǧa bolady. Eŋ bastysy, qazaqilyǧy! Sondyqtan, qazaqi orta üşın, qazaqşa oilap, ūlttyq dästürdı ūstanatyndar üşın tym qymbat Tūlǧa edı… Bügıngı, äleumettık jelıdegı şaǧaladai şulaǧan äsıre ūltşyldar, jalǧan Alaşşyldar men qūlqynyn oilaǧan ekı jüzdı blogersymaqtardyŋ ortasynda mūndai Tūlǧanyŋ ömır süruı mümkın emes-au degen oi erıksız eske tüsedı… Mümkın, solai da şyǧar…
Saiasi opponentterıne qarata, ol - menıŋ jauym. Būlarmen tek radikaldy türde küresu kerek degen bırde-bır pıkırın oqymappyn da, körmeppın de. Mıne, qazaqi düstürlı diplomatiia degen qasiettıŋ qanǧa sıŋgendıgın de osydan baiqauǧa bolady.
2000 jyldardyŋ ortasy, men üşın bır qyzyq kezeŋ boldy. Oqudy bıtıre sala, qaladaǧy (Qyzylorda) Zaŋ universitetıne jūmysqa tūryp, oqytuşylyqpen ainalysyp jürgen kezım. Oblystyq telearnada («Ūlttyq» arnanyŋ filialy) jobam bar. Sol jyldary Parlament, Prezident sailaularynyŋ basy-qasynda jürdık. Bırneşe ret Astanaǧa keldık. Memlekettık saiasat, bilık jüiesınıŋ şeşımderın būljytpai oryndap jürgen qatardaǧy «jauynger» boldyq.
Prezident sailauynyŋ ügıt-nasihat jūmystary boluy kerek. Bırde, qaladaǧy temır jol maŋyna şyqtyq. Altekeŋ marqūmdy onda körmedım. Bıraq, J.Tūiaqbai bastaǧan azamattar sonda jinaldy. Halyqtyŋ ystyq-yqylasy, qabyldauy erekşe boldy. Äsırese, jastar jaǧy qiqulap, "Bız qoldaimyz", «Aq jol» alǧa!" degen saryndaǧy ūrandaryn aityp jatty. Basşymyz (sol kezdegı) «Aq joldyŋ» prinsipterın qoldaityndyǧyn jetkızıp, aqparattyq materialdarymen bızdı tanystyrdy (küştep emes, ärine). Esımde joq, älgı gazettı oqi bastasaŋ, maqalany aiaqtamai, ornyŋnan qozǧalu qiyn edı… Ärı qarai, «Jas Alaştaǧy» saiasi mälımdemelerı men azamattyq ötkır pıkırlerı arqyly marqūm Altekeŋmen tanysa (syrttai) bastadyq. 1 saǧattyq üzılıste kıtaphanaǧa kırıp ketıp, ruhtanyp şyǧatyn edık.
Aitaiyn degenım būl emes. Marqūm Altynbek Särsenbaiūly saiasi jüienı qūruşylardıŋ ışındegı eŋ belsendısı häm «jauaptysy» boldy. Belsendılıgın marqūm özı sūqbattarynda aitady. Pıkırlerınen onyŋ elge adaldyǧy men Elbasyǧa janaşyrlyǧyn anyq baiqauǧa bolady. Bıraq, «jauapkerşılık» jaǧynan kelgende, özıne «köp alǧysy» kelmedı. Mūny, 2000 jyldardyŋ basyndaǧy endı bastalyp kele jatqan «jemqorlyq» däuırdıŋ saiasi jüiege dendep enıp ketpeuı jolyndaǧy küreste «qūrban» bolyp ketkenınen baiqauǧa bolady (Äitpese, «sary qaryn» «aq jaǧalylar» sapynda qazır de jürer edı). Aitpaqşy, keide oilaimyn, eger marqūm Altynbek Särsenbaiūly bilık eşelonynda älı de jürse, «Mailybaevşylar» şyqpas pa edı? (!) Kım bılsın? Qazır, M.Täjindı (Prezident äkımşılıgı jetekşısınıŋ orynbasary) körsem, Altekeŋnıŋ däuırı köz aldyma elesteidı…
Menıŋ bır taŋqalatynym, prinsipı aiqyn adam – qyzmettıŋ qandai biık satysynda, mansabynda bolmasyn, oiyn aşyq aityp, būqpantalamai turasyn jetkızedı. Marqūm Altekeŋ kesek-kesek pıkırlerın Qauıpsızdık keŋesınıŋ Hatşysy, ne Aqparat ministrı bola tūryp, eşkımge jaltaqtamai jetkıze bıldı. Qazırgılerdı elestetıp körıŋız, kameradan qaşady, ne diktafonyŋyzdy öşırıŋız dep qarap tūrady. Al, köşede üiıne jaiau qaitady (köz boiaşylyqpen). Mūndai saiasi «ekı jüzdılıktıŋ» ne keregı bar? Kımge keregı bar?
Altynbek Särsenbaiūlynyŋ "…Bilık küşeiıp, qoǧam tömendei berse, onyŋ arty memlekettık jüienıŋ küireuıne» alyp keluı mümkın" degen pıkırı, rasynda, janaşyrlyqtan tuǧan oily tūjyrym edı. Byltyrǧy, «jer» dauy, biylǧy «26 bapty» eşkım ūmyta qoiǧan joq şyǧar. Sonda baiqaǧanym, 19 myŋǧa juyq ükımettık emes ūiymnyŋ bırde-bırı naqty ūsynys äzırlep, saualnama jasap, mäselenıŋ qauıptılıgı jönınde jaq aşpady (Aitsa, aqparattyŋ bel ortasynda jürıp, estitın edık). Kerısınşe, qoǧamnyŋ bet-beinesı, azamattardyŋ pıkırı äleumettık jelını «alaŋsyz» jaulap aldy. Jelınıŋ «qyzuy» köterıldı. Qalai bolǧanda da, Nazarbaev kele jatqan qauıptıŋ betın qaitardy! Aurudyŋ aldyn-aldy…
12 qyrküiek, qazaqtyŋ bır tuar Azamaty, qoǧam qairatkerı häm saiasi qairatker marqūm Altynbek Särsenbaiūlynyŋ tuǧan künı. Osy künı, Altekeŋnıŋ abzal ruhy üşın azamattyq pıkırımızdı bıldırıp, tıptı, oqu oryndarynda saiasi qairatkerdıŋ eŋbekterın talqylap, saiasi ǧylymi ainalymǧa engızıp, sauapty häm sauatty ıs jasasaq, el aldyndaǧy pendelık boryşymyz öteler edı…
Jylda ötetın dästürlı şaralardan habarymyz bar. Bıraq, basqaşa türde, özgeşe formada BAQ ökılderı arasynda jappai sporttyq-mädeni nemese tanymdyq şaralar ötkızılse degen azamattyq ūsynysymdy jetkızgım keledı. Aitpaqşy, ruhani jaŋǧyru aiasynda – eldıŋ erteŋı üşın qūrban bolǧan Altekeŋdei tūlǧalar üşın keşendı joba jasasaq, artyq bolmas! Nūr üstıne, nūr bolar edı… Mıne, «nūr» degen sözdı osyndaida qoldanu kerek!
Qūrmanälı Qalmahan, Aqparat salasynyŋ üzdıgı. QR Jurnalister Odaǧynyŋ müşesı
Foto aşyq derekközderden