قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ 2026 جىلعى قاڭتار–ماۋسىم ايلارىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋ بارىسى قارالدى. وعان تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرالحان كوشەروۆ بەينەبايلانىس ارقىلى قاتىستى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين، ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ، قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ، ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن ءوڭىر اكىمدەرى بايانداما جاسادى.
جيىندا بيىلعى جىلدىڭ العاشقى التى ايىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە تالداۋ جاسالىپ، نەگىزگى سالالارداعى ءوسىم قارقىنى سارالاندى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قاڭتار–ماۋسىم ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 4,1 پايىزعا ءوستى. ناقتى سەكتورداعى ءوسىم 5,1 پايىزدى، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 3,5 پايىزدى قۇرادى.
ەكونوميكانىڭ نەگىزگى باعىتتارىندا تۇراقتى وڭ ديناميكا قالىپتاسقان. اتاپ ايتقاندا، قۇرىلىس سالاسى 15,2 پايىزعا، وڭدەۋ ونەركاسىبى 9,8 پايىزعا، كولىك قىزمەتتەرى 7,1 پايىزعا ءوستى. سونىمەن قاتار ساۋدا كولەمى 5,7 پايىزعا، اۋىل شارۋاشىلىعى 4,4 پايىزعا جانە بايلانىس قىزمەتتەرى 4,3 پايىزعا ارتقان.
ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى ينفلياتسيا دەڭگەيى 10,3 پايىز بولعانىن ايتىپ، باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ۇكىمەتپەن بىرلەسكەن جۇمىستار جالعاسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى بايانداما جاساعان قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ءبىرجانوۆ ترانسفەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىسى 8,5 تريلليون تەڭگەنى قۇراعانىن مالىمدەدى. بيۋدجەت شىعىستارى 98,2 پايىز دەڭگەيىندە ورىندالعان. الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋعا باسىمدىق بەرىلىپ، زەينەتاقىلار مەن جاردەماقىلاردى تولەۋگە 3,6 تريلليون تەڭگە، وڭىرلەردى قولداۋعا 3 تريلليون تەڭگە، ناقتى سەكتوردى دامىتۋعا 1,3 تريلليون تەڭگە باعىتتالعان.
ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە تۇراقتى ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جۇيەلى تۇردە جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى.
– جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا اۋقىمدى وزگەرىستەر جۇزەگە اسىرىلۋدا. مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەر اياسىندا تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتىر. ەكونوميكانى بەلسەندى ءارتاراپتاندىرۋ، زاماناۋي ينۆەستيتسيالىق ەكوجۇيەنى قالىپتاستىرۋ، يننوۆاتسيالىق كلاستەرلەر مەن ونىمدىلىگى جوعارى يندۋستريالاردى دامىتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار باستالدى. ۇكىمەتتىڭ قادامى ەكونوميكا سالالارىندا قولدا بار الەۋەتتى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋعا باعىتتالىپ وتىر، – دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
پرەمەر-مينيستر ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمىن ساقتاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءوڭىر اكىمدەرىنە بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى.
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە ءبىر اي ىشىندە مەتاللۋرگيا سالاسىن ىنتالاندىرۋدىڭ قوسىمشا تەتىكتەرىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ بارلىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى زەردەلەپ، پروبلەمالىق ماسەلەلەردى انىقتاپ، ولاردى شەشۋدىڭ ناقتى جولدارىن ۇسىنۋ مىندەتى قويىلدى. ۇكىمەت باسشىسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن تومەندەتپەۋدى جانە الەۋمەتتىك، ينجەنەرلىك ءارى دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمدارىن سالۋ جۇمىستارىن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.
ەنەرگەتيكا سالاسىندا مۇناي مەن گاز ءوندىرۋدىڭ جوسپارلى كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ، كومىردى تەرەڭ وڭدەۋ جوبالارىن كەڭەيتۋ جانە جاڭا ينۆەستيتسيالار تارتۋ مىندەتتەرى بەلگىلەندى. سونىمەن بىرگە پرەمەر-مينيستر تۇركىستان وبلىسىندا سالىنىپ جاتقان بۋ-گاز قوندىرعىسىنىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمدە پايدالانۋعا بەرىلۋى ەرەكشە باقىلاۋدا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جوبانىڭ ۋاقىتىلى اياقتالۋىنا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ باسشىلىعى تىكەلەي جاۋاپتى ەكەنى ەسكەرتىلدى.
كولىك سالاسىندا ترانزيتتىك الەۋەتتى كۇشەيتۋگە باسىمدىق بەرىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «داربازا – ماقتاارال» تەمىرجول جەلىسى مەن باسقا دا ستراتەگيالىق تەمىرجول جوبالارىن اياقتاۋ، ۆوكزالداردى جاڭعىرتۋ، اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە كولىك سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جونىندە تاپسىرمالار بەرىلدى. سونىمەن قاتار Smart Data Transport بىرىڭعاي دەرەكتەر پلاتفورماسىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى شەشىمدەردى ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭنىڭ تۇراقتى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ، ەگىن جيناۋ ناۋقانىن ساپالى ۇيىمداستىرۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ۋاقىتىلى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى جۇكتەلدى. سونداي-اق ماقتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن جاڭعىرتۋ، قانت قىزىلشاسىن تاسىمالداۋدى سۋبسيديالاۋ جانە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا اسىل تۇقىمدى مال باسىن كوبەيتۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ تاپسىرىلدى.
ساۋدا سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. پرەمەر-مينيستر بارلىق ءوڭىردىڭ ءوز الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ، ءوندىرىس ورىندارىن كوبەيتۋ، ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى كورسەتكىشتەر بەلگىلەۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە ءبىر اي ىشىندە ساۋدانى دامىتۋدىڭ وڭىرلىك جول كارتالارىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ مۇمكىندىگىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى جاڭا وندىرىستەر مەن كاسىپكەرلىك ورتالىقتارىن دامىتۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.
ۇكىمەت باسشىسى جيىندى قورىتىندىلاي كەلە، ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءوڭىر اكىمدەرىنىڭ ەكونوميكانىڭ جوسپارلانعان ءوسىم كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ەكەنىن ايتىپ، بارلىق قولدا بار رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى.
ايتا كەتەيىك، تۇركىستان وبلىسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشى بويىنشا رەسپۋبليكادا كوش باستاپ كەلەدى. بيىلعى 5 ايدا قىسقا مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسىم 123,3 پايىزدى قۇراپ، وبلىس رەسپۋبليكادا 1-ورىنعا شىقتى.
تۇركىستان وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى