Qazaqstan Respublikasynyŋ Prezidentı Q.K.Toqaevtyŋ jäne Resei Federasiiasynyŋ Prezidentı V.V.Putinnıŋ «Qazaqstan jäne Resei halyqtary arasyndaǧy dostyq pen tatu körşılıktıŋ jetı negızı turaly» bırlesken mälımdemesı
2026 jylǧy 28 mamyr
Bügınde älem kürdelı ärı qarqyndy özgerısterdı bastan ötkerıp otyr. Halyqaralyq qatynastar jüiesı auyr syn-qaterler men qauıpterge tap boldy, jahandyq tūraqsyzdyq pen senım daǧdarysy beleŋ alyp, qauıpsızdık pen ornyqty damudy qamtamasyz etudıŋ qalyptasqan täsılderı qaita qaraluda.
Qazaqstan men Resei ornyqty damuǧa jol aşatyn ärı halyqaralyq ahualdy tūraqtandyryp, tübegeilı sauyqtyra alatyn neǧūrlym ädılettı älemdık tärtıptı qalyptastyrudyŋ balamasy joq ekenıne senımdı.
Osyndai kezeŋde özara qūrmetke, tatu körşılıkke, ūlttyq müddelerdı eskeruge jäne teŋ qūqyly ärıptestıkke süiengen memleketaralyq yqpaldastyqtyŋ berık ärı uaqyt synynan ötken negızderı airyqşa maŋyzǧa ie.
Elderımız arasyndaǧy bailanys däl osy qaǧidattarǧa negızdelgen tyǧyz tarihi tamyrlastyqqa, özara qoldauǧa jäne ekıjaqty tiımdı yntymaqtastyqqa süienedı. Osyǧan orai Qazaqstan jäne Resei halyqtary arasyndaǧy dostyq pen tatu körşılık qatynastardyŋ mynadai negızderın nyǧaituǧa küş-jıger jūmsalady.
Bırınşı negız – tarihi tamyrlastyq jäne ony dostyq pen tatu körşılık ruhynda obektivtı paiymdauǧa jauapkerşılıkpen qarau
Qazırgı däuırde tarihi jadyǧa jauapkerşılıkpen qaraudyŋ, ony obektivtı paiymdaudyŋ, sondai-aq Qazaqstan men Resei halyqtary arasyndaǧy dostyqty, tatu körşılık qatynasty nyǧaitu üşın paidalanudyŋ maŋyzy artyp keledı.
Ekı eldıŋ tarihy özara tyǧyz bailanysta örbıdı. Halyqtarymyz ärtürlı kezeŋderdı bırge ötkerdı, auyr synaqtardy eŋserıp, eleulı jetıstıkterge qol jetkızdı. Būl tarihi täjıribe özara qūrmet pen tatu körşılık bailanystardyŋ maŋyzdy bölıgıne ainalyp, adamnyŋ ǧaryşqa alǧaşqy ūşuy siiaqty ūly jetıstıkterde körınıs tapty. Osydan tura 65 jyl būryn Iýrii Gagarin «Baiqoŋyr» ǧaryş ailaǧynan ǧaryşqa sapar şektı.
Osy tūrǧyda Qazaqstan Respublikasy men Resei Federasiiasynyŋ ūlttyq memlekettılıgın qalyptastyrudyŋ bıregei jolyn moiyndaimyz.
Ūly Otan soǧysyndaǧy Jeŋıs ortaq jadymyzda erekşe oryn alady. Halyqtarymyz nasizmge qarsy iyq tırese şaiqasty, maidanda erlık körsetıp, tylda janqiiarlyqpen eŋbek ettı, ömır süru, bostandyq jäne adam qadır-qasietın aiaqqa taptatpau üşın küresıp, qūqyqtaryn qorǧady.
Bız maidanda qaza tapqandardyŋ aldynda basymyzdy iemız, ardagerlerge jäne ortaq Jeŋıske üles qosqan barlyq jandarǧa qūrmet körsetemız. Ūly Otan soǧysy jyldaryndaǧy keŋes halqynyŋ tartqan taqsıretın este saqtau jäne mäŋgı ūmytpau – paryzymyz. Osy oqiǧalar turaly estelıkterdı aialap saqtap, oǧan jauapkerşılıkpen qarau kerek. Ony būrmalauǧa nemese koniunkturalyq maqsatta paidalanuǧa jol bermei, ūstanymdardy jaqyndatatyn faktorǧa ainaldyru qajet.
Ötken tarihty, äsırese, onyŋ qasırettı betterın obektivtı, baiypty ärı syndarly közqaraspen paiymdau ǧana halyqtar arasyndaǧy özara tüsınıstıktı nyǧaityp, jıkke bölınudıŋ aldyn aluǧa qyzmet ete alady.
Halyqaralyq qoǧamdastyqty tarihi şyndyqty saqtauǧa, Ekınşı düniejüzılık soǧys jyldaryndaǧy nasizmge, faşizmge jäne militarizmge qarsy ortaq kürestı därıpteuge, onyŋ qorytyndylaryna berılgen adamgerşılık jäne qūqyqtyq baǧalardy qaita qarau äreketterıne qarsy tūruǧa, jalpy adamzatqa qasıret äkelgen tarihtyŋ aşy sabaǧyn ūmytpauǧa şaqyramyz.
Bız bolaşaq ūrpaqqa ortaq tarihymyzǧa adal ärı qūrmetpen qaraudy amanattap qaldyruǧa mındettımız.
Ekınşı negız – euraziialyq integrasiiany damytuǧa, öŋırde yntymaqtastyq, qauıpsızdık jäne dialog keŋıstıgın qalyptastyruǧa küş-jıger jūmyldyru
Täuelsız Memleketter Dostastyǧyn (TMD) maŋyzdy dialog alaŋy jäne keŋ auqymdy baǧyttar boiynşa yntymaqtastyqtyŋ tiımdı tetıgı retınde qarastyramyz. TMD-nyŋ Euraziiadaǧy öŋırlık tūraqtylyq pen qauıpsızdıktı qamtamasyz etudegı eleulı rölın atap ötemız. Osy formattaǧy üilesımdı syrtqy saiasatty tereŋdetuge müddelımız. Ūiymnyŋ syrtqy bailanystaryn bırlese keŋeituge niettımız.
Qazaqstan men Resei Euraziialyq ekonomikalyq odaq (EAEO) negızgı tıregı sanalatyn euraziialyq ekonomikalyq integrasiianyŋ özegın qalyptastyrady. Bırlestıktıŋ bedelı artyp kele jatqanyn rastaimyz jäne onyŋ tiımdı jūmys ısteuı azamattardyŋ äl-auqatyna aitarlyqtai oŋ yqpal etetının moiyndaimyz. EAEO-nyŋ integrasiialyq mümkındıkterın tolyq ıske asyru jäne ūlttyq ekonomikalardyŋ bäsekege qabılettılıgın arttyru jönındegı mındetterdı bırge şeşu arqyly ortaq naryqtardyŋ jäne tauarlardyŋ, körsetıletın qyzmetterdıŋ, kapital men jūmys küşınıŋ erkın qozǧalysyn damytu boiynşa jūmysty jalǧastyru maŋyzdy dep sanaimyz. Qazaqstannyŋ EAEO-ǧa töraǧalyǧy ūiymǧa oŋ serpın beredı dep senemız.
Ūjymdyq qauıpsızdık turaly şart ūiymynyŋ (ŪQŞŪ) öŋırlık tūraqtylyqty qamtamasyz etudegı negızgı rölın moiyndaimyz jäne Resei Federasiiasynyŋ qazırgı töraǧalyǧy şeŋberınde de ŪQŞŪ äleuetın odan ärı jetıldıruge baǧyttalǧan ūstanymdy atap ötemız.
Halyqtarymyzdyŋ igılıgı üşın Ūiymnyŋ daǧdarystarǧa den qoiu tetıkterın jetıldıruge, onyŋ Ūjymdyq küşterdıŋ jauyngerlık daiarlyǧyn şyŋdauǧa, syrtqy saiasi üilestırudı tereŋdetuge, qauıpsızdıkke töngen ortaq syn-qaterler men qauıpterge qarsy kürestı küşeituge bırlesıp atsalysuǧa daiynbyz.
Üşınşı negız – ortaq şekara tatu körşılık pen yntymaqtastyq keŋıstıgı retınde
Elderımızdı älemdegı eŋ ūzaq jäne üzdıksız jalǧasqan qūrlyq şekarasy bırıktıredı. Onyŋ maŋyzy geografiialyq şeŋberden äldeqaida joǧary. Ol tūraqtylyqtyŋ, özara ekonomikalyq bailanystardyŋ, öŋıraralyq yntymaqtastyqty tereŋdetudıŋ faktory retınde qyzmet etedı. Şekara maŋyndaǧy prosesterdıŋ qarqyny ömır talabyna negızdelgen jäne şekara maŋyndaǧy eldı mekenderde tūratyn halyqtyŋ mūqtajdyqtaryna mūqiiat qarau, tarihi tūrǧydan qalyptasqan san qyrly bailanystardy saqtau jäne nyǧaitu, tūrǧyndar üşın barynşa qolaily jaǧdai jasau ärı köşı-qon salasyndaǧy syndarly yqpaldastyqty saqtau nietıne sai aiqyndaluǧa tiıs.
Şekara maŋyndaǧy yntymaqtastyq sauda-sattyq, kölık, käsıpkerlık, bılım beru salalarynyŋ jäne mädeni almasulardyŋ jandanuyna yqpal etedı, öŋırler arasyndaǧy bailanystardy nyǧaitady jäne qosymşa ösım mümkındıkterıne jol aşady. Qazaqstan men Resei arasyndaǧy myzǧymas şekara aldaǧy uaqytta da senımnıŋ, tatu körşılık qatynastardyŋ jäne ortaq igılıktıŋ şekarasy bolyp qala beruge tiıs.
Euraziia keŋıstıgındegı ortaq özara bailanysty nyǧaitu maqsatynda Qazaqstan men Reseidıŋ ekonomikalyq äleuetın bırıktırudı qūptaimyz. Būl bızdıŋ qūrlyqtaǧy barlyq eldıŋ jäne bırlestıkterdıŋ äl-auqaty men örkendeuıne negız bolady.
Öŋıraralyq kooperasiiany tereŋdetuge baǧyttalǧan «Transaltai dialogy» jäne «Bızdıŋ ortaq üiımız – Altai» halyqaralyq üilestıru keŋesı siiaqty bastamalar şeŋberındegı özara ıs-qimyldy jalǧastyramyz.
Şekara maŋyndaǧy aumaqtardyŋ ekologiialyq jaǧdaiy üşın ortaq jauapkerşılık jükteu – paryzymyz. Iаǧni ekojüielerdı saqtau, önerkäsıptıŋ tabiǧatty lastauyna jol bermeu, bioaluantürlılıktı qorǧau jäne tabiǧi resurstarǧa ūqypty qarau bırlesken küş-jıgerdı qajet etedı.
Transşekaralyq su obektılerı mäselesı de maŋyzdy. Ortaq özenderdı paidalanu jäne onyŋ resurstaryn ūtymdy basqaru, qorşaǧan ortaǧa terıs äserdı azaitu, bırlesken monitoring, ǧylymi yntymaqtastyq, sondai-aq ekologiialyq qauıpsızdık talaptaryn saqtai otyryp, bırlesken şaruaşylyq qyzmetın jürgızu, kölık bailanysyn jaqsartu jäne turistık sektordy keŋeitu ornyqty damudyŋ kepılı bolady.
Kaspii öŋırındegı mäselelerge qatysty ıs-qimyldy üilestıru airyqşa maŋyzǧa ie. Kaspii – bıregei tabiǧi jüie. Sondyqtan Kaspii maŋyndaǧy memleketter kelısıp äreket etuı qajet. Osy rette san salaly ekologiialyq problemalar saldarynan, sonyŋ ışınde Kaspii teŋızınıŋ tartyla bastauynan tuyndaǧan äleumettık-ekonomikalyq tüitkılderdı barynşa azaitatyn ūjymdyq şaralardyŋ özektılıgı joǧary.
Törtınşı negız – ekonomikalyq serıktestık
Ekonomikalyq kooperasiia Qazaqstan men Resei qarym-qatynastarynyŋ negızgı tırekterınıŋ bırı. Laiym solai bolady. Köp jaǧdaida elderımızdıŋ ekonomikalary bırın-bırı tolyqtyrady, būl ūzaqmerzımdı ärı ornyqty damudyŋ berık negızın qalaidy.
Ekıjaqty sauda belsendı damyp keledı, kölık-logistika baǧyttary keŋeiıp, önerkäsıp salasyndaǧy yqpaldastyq tereŋdeude, bırlesken investisiialyq jobalar ıske asyryluda. Myŋdaǧan käsıporyn öndırıs tızbekterın qalyptastyruǧa, jūmys oryndaryn aşuǧa jäne zamanaui tehnologiialardy engızuge üles qosyp jatyr.
Būl jerde şaǧyn jäne orta biznestıŋ atqaratyn rölı erekşe, ol ekıjaqty bailanystardy ärtaraptandyruǧa, jaŋa naryqtardy igeruge, innovasiialar men sifrlyq şeşımderdı ılgerıletuge yqpal etetın bolady.
İnvestisiialyq özara ıs-qimyl önerkäsıptı jaŋǧyrtuǧa, infraqūrylym, energetika, kölık jäne joǧary tehnologiia salalaryn damytuǧa qosymşa mümkındık beredı. Dürbeleŋge toly düniede osy öŋırlık ekonomikalyq serıktestık ornyqtylyq pen progrestıŋ maŋyzdy faktoryna ainaluda.
Qazaqstan men Resei arasyndaǧy kölık bailanysyn nyǧaitu jönındegı bırlesken jūmysty jalǧastyramyz. Azamattarǧa qolaily jaǧdai jasau maqsatynda Qazaqstan-Resei memlekettık şekarasy arqyly ötkızu beketterın jaŋǧyrtu boiynşa keşendı qadamdar qabyldanady, būl jük tasymalyn jedeldetuge järdemdesedı.
Elderımızdıŋ aumaǧy arqyly ötetın negızgı logistikalyq joldyŋ bırı – «Soltüstık – Oŋtüstık» halyqaralyq kölık dälızın damytu ısı jalǧasady.
«Resei – Qazaqstan – Qytai» baǧyty boiynşa temırjol tasymalynyŋ tiımdılıgın arttyruǧa da basymdyq berıledı.
Qaspii qūbyr konsorsiumy siiaqty būrynnan qalyptasqan dälızderdı qosa alǧanda, energetikalyq resurstardyŋ logistikasyna erekşe nazar audaramyz.
Qarjy salasyndaǧy serıktestıkke, sonyŋ ışınde ūlttyq valiutalarmen özara esep aiyrysu kölemın ūlǧaituǧa jäne ornyqty tölem-esep aiyrysu tetıkterın damytuǧa män beremız.
Bırjaqty ekonomikalyq sanksiialardyŋ terıs saldaryn jūmsartu jäne retke keltıru jönındegı ıs-qimyldy odan ärı üilestıruge niettımız.
Küşeiıp kele jatqan geosaiasi syn-qaterler men syrtqy qysym jaǧdaiynda euraziialyq integrasiialyq prosesterdıŋ ornyqtylyǧyn qamtamasyz etu üşın küş-jıger jūmyldyruǧa daiynbyz.
Bız şaruaşylyq bailanystardy tek ūlttyq ekonomikalardyŋ ösım qūraly retınde ǧana emes, senımnıŋ, tūraqtylyqtyŋ jäne bır-bırımızdıŋ äl-auqatymyzǧa özara müddelılıktıŋ asa maŋyzdy negızı retınde de qarastyramyz.
Besınşı negız – tıldık jäne mädeni äraluandylyq ortaq igılık retınde, dästürlı qūndylyqtar men örkenietter jaqyndyǧy
Elderımızdıŋ ortaq mädeni mūrasyn saqtauǧa, gumanitarlyq almasular men bırlesken jobalardy ıske asyrudyŋ joǧary qarqynyn qoldauǧa erekşe män beremız.
Örkenietter äraluandylyǧyn qoldai otyryp, bır-bırımızdıŋ mädeni-tarihi bıregeilık pen dästürlı ruhani-adamgerşılık qūndylyqtardy saqtauǧa baǧyttalǧan äreketterımızdı qoldaimyz. Öz qūndylyqtarymyzdy, modelderımızdı taŋuǧa jäne ideologiialyq teketıreske jol bermei, mädeni derbestıktı tabandy türde qorǧaudy jalǧastyramyz.
Köptıldılık maŋyzdy artyqşylyq sanalady ärı tarihi tūrǧyda mädenietter bırın bırı baiytqanyn körsetedı. Ol qarym-qatynas jasau, bılım alu, käsıbi tūrǧydan kemeldenu jäne gumanitarlyq yqpaldastyq mümkındıkterın keŋeitedı.
Orys tılı köptegen eldıŋ, sonyŋ ışınde Qazaqstannyŋ qoǧamdyq, ǧylymi-bılım beru jäne mädeni ömırınde maŋyzdy oryn alady. Sondai-aq kommunikasiiaǧa paidalanatyn ärı ädebiettıŋ, ǧylym men önerdıŋ bai mūrasyna qoljetımdılıktı qamtamasyz etetın maŋyzdy qūral bolyp qala beredı.
Orys tılı jönındegı halyqaralyq ūiymnyŋ qūryluyn qūptaimyz. Taraptar onyŋ qyzmetıne järdemdesetın bolady jäne barlyq müddelı memlekettı osyǧan şaqyrady.
Osy oraida Qazaqstan üşın qazaq tılın mädeni bolmys-bıtımın saqtauda jäne qoǧam bırlıgın nyǧaituda atqaratyn rölın eskere otyryp, memlekettık tıl retınde däiektı türde damytudyŋ maŋyzy zor.
Reseidıŋ bılım beru ūiymdarynda qazaq tılın oqytu keŋeiıp kele jatqanyn qanaǧattanuşylyqpen atap ötemız, būl Reseidegı qazaq diasporasy üşın qosymşa qolaily jaǧdai jasaidy.
Ony oqyp-üirenu ūzaqmerzımdı perspektivada özara tüsınıstıktı tereŋdetuge jäne ekıjaqty yntymaqtastyqty nyǧaituǧa yqpal etetınıne senımdımız.
Bız ziialy qauym ökılderınıŋ, pedagogtardyŋ, ǧalymdardyŋ, mädeniet qairatkerlerınıŋ jäne halyqtarymyzdyŋ tılderı men mädenietterın saqtauǧa ärı damytuǧa yqpal etıp jürgen barşa jannyŋ ülesın joǧary baǧalaimyz.
Qazırgı sifrlyq däuırde tıldıŋ maŋyzy kemımeidı, kerısınşe arta tüsedı. Tıldık äraluandylyqty qoldau, tıldık mūrany sifrlandyru, ūlt tılıne qūrmetpen qarau jäne basqa tılderdı üirenu nietı bır-bırıne qarsy qoiylmai, kerısınşe bırın bırı özara tolyqtyra tüsuge tiıs.
Köptıldılık qoǧamnyŋ kemeldıgınıŋ, aşyqtyǧynyŋ nyşany jäne qazırgı älemde bäsekelestık artyqşylyq sanalatynyna senımdımız.
Qazaqstan men Resei halyqtaryn otbasyǧa, aǧa buynǧa, eŋbekke, jauapkerşılıkke, özara qoldauǧa jäne ata-baba amanatyna degen qūrmet bırıktıredı. Būl qūndylyqtar ǧasyrlar boiy bızdıŋ qoǧamdarymyzdyŋ adamgerşılık tıregı bolyp keldı. Oǧan adal bolu zaman jedel özgerıp jatqan kezde ışkı ornyqtylyqty, adami qadır-qasiettı jäne adamgerşılık baǧdardy saqtauǧa kömektesedı.
Mädeniet, öner, dıni äraluandylyq, halyqtyq dästürler dialog, özara qūrmet jäne ruhani kemeldenu keŋıstıgın qalyptastyrady.
Halyqtarymyzdyŋ dünietanym tūrǧysynan bır-bırıne jaqyndyǧynyŋ mänı – osyda.
Altynşy negız – jastar, bılım beru jäne sport salasyndaǧy yntymaqtastyq
Qazaqstan-Resei qatynastarynyŋ bolaşaǧy köbıne jas ūrpaqqa täueldı. Olardyŋ aldynda sabaqtastyqty qamtamasyz etu, qol jetkızılgen uaǧdalastyqtardy oryndau jäne ekıjaqty yqpaldastyqty jaŋa mazmūnmen tolyqtyru mındetı tūr.
Akademiialyq almasular, bırlesken bılım beru baǧdarlamalary, studenttık jäne ǧylymi bastamalar, joǧary oqu oryndary filialdarynyŋ qyzmetı, ekı el aumaǧynda Qazaqstan-Resei mektepterın aşu, olimpiadalar ötkızu, sondai-aq bılım beru jäne ǧylymi ortalyqtar arasyndaǧy tıkelei bailanystardy damytu gumanitarlyq ärıptestıktıŋ berık negızın qalyptastyrady.
Qazaqstandyq joǧary oqu oryndaryn taŋdaityn reseilık talapkerlerdıŋ, reseilık joǧary oqu oryndarynda oqyǧysy keletın qazaqstandyq talapkerlerdıŋ sany uaqyt ötken saiyn artyp kele jatqanyn erekşe atap ötemız. Būl käsıbi jäne adami bailanystarǧa yntalandyryp, aldaǧy uaqytta ekıjaqty yntymaqtastyqtyŋ maŋyzdy resursyna ainalady.
Jastar üşın mümkındıkterdı keŋeituge, akademiialyq ūtqyrlyqty qoldauǧa, bırlesken zertteuler men innovasiialyq jobalardy ıske asyruǧa basymdyq beremız. Bılım men ǧylymǧa salynǧan investisiialar, būl – tehnologiialyq progreske jäne memleketterımızdıŋ äl-auqatyna qosylǧan üles.
Salamatty ömır saltyn ılgerıletu maqsatynda dene şynyqtyru men sportty damytu salasyndaǧy özara ıs-qimyldy qūptaimyz. Elderımızde ırı halyqaralyq sporttyq ıs-şaralardy ötkızuge yqpal etetın bolamyz.
Jetınşı negız – bolaşaqqa ortaq közqaras.
Memleketterımızdıŋ aldynda tehnologiia, ekologiialyq qauıpsızdık, ekonomikalyq ornyqtylyq, äleumettık ädıldık jäne azamattardyŋ ömır süru sapasyn arttyru salalaryn qamtamasyz etu sekıldı ortaq mındetter tūr. Būl syn-qaterlerge tiımdı jauap beru tūraqty dialog pen bırlesken jūmys arqyly ǧana mümkın bolady.
Bız Qazaqstan-Resei qatynastarynyŋ bolaşaǧyn elderımız teŋ qūqyqty serıktester, strategiialyq odaqtastar jäne tatu körşıler retınde äreket etetın ornyqty ärı özara tiımdı damu keŋıstıgı retınde köremız.
Osy yqpaldastyq aiasynda negızgı şeşımder özara qūrmet, senım jäne bır-bırınıŋ müddelerın eskeru tūrǧysynan qabyldanady, al tuyndaǧan kez kelgen kelıspeuşılıkter syndarly jäne aşyq dialog ruhynda şeşıledı.
Osy jetı negızdı däiektı türde bekemdei otyryp, bız senım men tūraqtylyqty nyǧaitamyz, halyqtarymyzdyŋ laiyqty bolaşaǧy üşın mümkındıkterdı keŋeitemız.
Qazaqstan men Reseidıŋ ortaq tarihqa ärı jasampazdyqqa ūmtyluǧa arqa süieitın dostyǧy jäne tatu körşılıgı keleşekte memleketaralyq qatynastarymyzdyŋ senımdı ırgetasy bolatynyna senımdımız.
Astana qalasy, 2026 jylǧy 28 mamyr